Kanser Tanı ve Tedavisinde Başarısızlıklar: Dersler

Prostat kanseri tanısında yanlış pozitif sonuçlar ve modern görüntüleme yöntemlerinin sınırları. Onkologlar için klinik deneyimler.

Parlak hipotezler gerçeklikle çarpıştığında: kanser tanı ve tedavisindeki başarısızlıkların bize öğrettikleri Parlak hipotezler gerçeklikle çarpıştığında: kanser tanı ve tedavisindeki başarısızlıkların bize öğrettikleri Andrey Viktoroviç, 68 yaşında, emekli inşaat mühendisi, ofisimde yıllar süren onkoloji pratiğimde tanımayı öğrendiğim bir yüz ifadesiyle oturuyor. Bu tanı korkusu değil — o tanıyı üç ay önce almıştı zaten. Bu, "en modern yöntemlere" güvenen, pahalı bir tanı sürecinden geçen ve şimdi sonuçların yanlış pozitif çıktığını öğrenen bir insanın hayal kırıklığı. PSA'sı, iki yıl önce Gleason skoru 7 (3+4) olan prostat adenokarsinomu nedeniyle yapılan radikal prostatektomiden sonra 8,2 ng/ml'ye yükseldi. Pelvis MRG hiçbir şey göstermedi. Bunun üzerine onu "yenilikçi" bir tetkike yönlendirdik — [99mTc]Tc-PSMA ile SPECT/BT, son yıllarda prostat kanseri nükslerinin görüntülenmesinde bir atılım olarak sunulan bir modalite. Sonuç pozitifti: pelvik lenf nodüllerinde iki radyofarmasötik tutulum odağı. Radyoterapi planlamaya başladık. Ancak Andrey Viktoroviç titiz bir insandı, BT eşliğinde biyopsi yapılması konusunda ısrar etti. Histoloji reaktif lenfoid doku hiperplazisi gösterdi. Kanser yoktu. Kaç tane böyle vakayi gözden kaçırıyoruz? Kaç hasta yanlış sinyallere dayalı olarak gereksiz tedavi alıyor? Onkoloji, hızlı teknolojik gelişim dönemi yaşıyor. Her yıl yeni tanı yöntemleri, hedefe yönelik ilaçlar, immünoterapötik ajanlar ortaya çıkıyor. Bilimsel dergiler "devrim niteliğinde başarılar" ve "atılımlar" hakkında haberlerle dolu. Ancak başarıların parlak cephesinin ardında daha az çekici bir gerçek gizleniyor: birçok umut vaat eden yaklaşım klinik pratikte beklentileri karşılamıyor. Fare modellerinde etkileyici etkinlik gösteren ilaçlar, klinik araştırmalarda başarısız oluyor. Yüksek duyarlılığa sahip tanı testleri kabul edilemez derecede düşük özgüllük gösteriyor. Küçük pilot çalışmalarda işe yarayan kombinasyonlar, büyük randomize kontrollü çalışmalarda etkilerini doğrulamıyor. Bu neden oluyor? Sorun sadece kanserin biyolojisinin düşündüğümüzden daha karmaşık olması değil — her ne kadar bu kesinlikle doğru olsa da. Sorun daha derin: modern onkolojide olumlu sonuçların yayınlanmasını teşvik eden ve başarısızlıkları gizleyen bir kültür oluşmuş durumda. Yayın yanlılığı (publication bias) — sistematik yayın hatası — negatif çalışmaların çekmecelerde kalmasına veya en iyi ihtimalle az bilinen dergilerde yayınlanmasına yol açıyor. Oysa başarısızlıkların analizi çoğu zaman bir başarının daha anlatımından daha değerli bilgi verir. Bir şeyin neden işe yaramadığını anladığımızda, hastalığın gerçek mekanizmalarını anlamaya yaklaşırız. Andrey Viktoroviç'in vakası bir istisna değil, sistemik bir sorunun tipik bir örneği. Domenico Albano ve meslektaşları tarafından yapılan meta-analiz, [99mTc]Tc-PSMA SPECT/BT ile prostat kanseri nükslerinin tespit oranının geniş sınırlarda değiştiğini ve yöntemin özgüllüğünün idealden uzak olduğunu gösterdi. Ancak bundan tanı merkezlerinin tanıtım materyallerinde nadiren bahsedilir. Benzer şekilde, immünoterapinin ölüme yol açan çok ağır komplikasyon vakalarını gözlemliyoruz — örneğin nadir klinik gözlemlerde tanımlanan hemofagositik lenfohistiyositoz — ancak bu tür olayların gerçek pratikte sıklığı kayıt çalışmalarındakinden daha yüksek olabilir. Bu makalede onkolojik pratiğin birkaç alanını başarısızlıklar ve negatif sonuçlar prizmasından incelemek istiyorum. Yeni tanı yöntemlerinin neden her zaman vaat ettikleri gibi çalışmadığını; kanserin en karmaşık terapötik stratejileri atlatmanın yollarını neden bulduğunu; düzenleyici kurumların neden giderek daha fazla antitümör ilaç kaydı başvurularını reddettiklerini; ve zararsız görünen destekleyici tedavinin neden etkisiz veya hatta zararlı olabileceğini tartışacağız. Bu konuların her birini somut klinik vakalar üzerinden ele alacağım, çünkü onkolojik pratiğin gerçek karmaşıklığı tam da gerçek hastaların hikayelerinde ortaya çıkıyor. Moleküler görüntülemenin yanlış vaatleri: duyarlılık ne zaman lanete dönüşür Andrey Viktoroviç ve onun yanlış pozitif PSMA taramasına geri dönelim. Bunun neden olduğunu anlamak için yöntemin çalışma prensiplerini kavramak gerekir. Prostat-spesifik membran antijeni (PSMA), prostat kanseri hücrelerinin yüzeyinde eksprese edilen tip II transmembran glikoproteinidir. Hastalığın ilerlemesi ve metastaz ortaya çıkışıyla PSMA ekspresyonu genellikle artar, bu da onu görüntüleme için cazip bir hedef haline getirir. Teknesyum-99m veya galyum-68 ile işaretlenmiş radyofarmasötikler PSMA'ya bağlanır ve küçük tümör dokusu odaklarının bile tespit edilmesini sağlar. Kulağa mükemmel geliyor. Sorun şu ki, PSMA sadece prostat kanseri hücrelerinde eksprese edilmiyor. Çeşitli tümörlerin yeni oluşan damarlarının endotelinde, böbreklerin proksimal tübül hücrelerinde, ganglion hücrelerinde, tükürük bezlerinde bulunuyor. Dahası, inflamatuvar süreçler lenf nodüllerinde PSMA ekspresyonunu indükleyebilir. Muhtemelen Andrey Viktoroviç'te de olan tam olarak buydu: pelvik lenf nodüllerindeki lokal inflamatuvar süreç (muhtemelen önceki ameliyat ve prostat yatağına radyoterapinin sonucu) radyofarmasötik tutulumuna yol açtı. Albano'nun birçok çalışmanın verilerini içeren sistematik derlemesi ve meta-analizi, [99mTc]Tc-PSMA SPECT/BT ile nükslerin tespit oranının birçok faktöre bağlı olduğunu gösterdi. PSA seviyesi 0,5 ng/ml'den düşük olduğunda yöntemin duyarlılığı yaklaşık %40-50, PSA 0,5 ila 1,0 ng/ml arasında olduğunda yaklaşık %60 ve ancak PSA 2,0 ng/ml'nin üzerinde olduğunda %75-80'e ulaşıyor. Bu, düşük PSA değerlerinde, klinisyenlerin tedavi taktiği hakkında karar vermek için görüntülemeye en çok ihtiyaç duyduklarında, yöntemin çoğu zaman yardımcı olmadığı anlamına gelir. Ancak daha da önemlisi başka bir yön: yöntemin özgüllüğü çeşitli çalışmalarda %75 ila %95 arasında değişiyor, bu da vakaların %5-25'inde yanlış pozitif sonuçlar gördüğümüz anlamına geliyor. Yüzde beş-yirmi beş — bu çok mu az mı? Hesaplayalım. Yılda büy…
Tüm bilimsel makaleler Araştırma özetleri Hekim içerik akışı